پاکستان با ارائه پیشنهاد آتشبس دو هفتهای میان امریکا و ایران، بهعنوان یکی از بازیگران اصلی در تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش در خاورمیانه مطرح شده است.
خبرگزاری تاس روسیه در مقاله مفصل به دلایل این وضعیت پرداخته و نوشته این پیشنهاد از سوی شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، تنها چند ساعت پیش از پایان ضربالاجل تعیینشده از سوی دونالد ترمپ، رئیسجمهور امریکا، مطرح شد. ترمپ که پیشتر ایران را به اقدام نظامی شدید تهدید کرده بود، در نهایت با این پیشنهاد موافقت کرد و از آغاز روند مذاکرات خبر داد. گفته شده است که این گفتوگوها قرار است در ۱۰ اپریل در اسلامآباد برگزار شود.
در پی اعلام آتشبس، لحن مقامهای امریکایی نیز تغییر کرده و از تهدیدهای پیشین به سمت تأکید بر گفتوگو و توافق حرکت کرده است. ترمپ حتی گفته که در بسیاری از موضوعات مورد اختلاف، پیشرفتهایی حاصل شده است.
یکی از محورهای اصلی مذاکرات، وضعیت تنگه هرمز عنوان شده است؛ گذرگاهی راهبردی که بخش قابل توجهی از صادرات نفت جهان از آن عبور میکند. بر اساس این گزارش، وزیر خارجه ایران گفته که تهران آماده است در صورت پایبندی طرفها به آتشبس، عبور امن کشتیها را برای مدت دو هفته تضمین کند. این تحول بلافاصله بر بازارهای جهانی انرژی تأثیر گذاشته و باعث کاهش قیمت نفت شده است.
در همین حال، برخی منابع بینالمللی از نقش غیرمستقیم چین در این روند خبر دادهاند. به نوشته تاس، پکن از طریق اسلامآباد از تهران خواسته است که انعطاف بیشتری نشان دهد و به کاهش تنشها کمک کند. روابط نزدیک و استراتژیک چین و پاکستان از عوامل مهم در ایفای این نقش میانجیگرانه دانسته میشود.
در ادامه گزارش آمده است که پاکستان به دلایل مختلفی علاقهمند به ایفای نقش میانجی در این بحران است. یکی از این عوامل، ترکیب جمعیتی این کشور است؛ جایی که میلیونها مسلمان شیعه زندگی میکنند و تحولات ایران میتواند بر فضای داخلی پاکستان تأثیرگذار باشد. بهویژه پس از کشته شدن رهبر ایران، گزارشهایی از اعتراضات و واکنشهای ضدامریکایی در برخی مناطق پاکستان منتشر شده بود.
عامل دیگر، ملاحظات امنیتی در مرزهای مشترک ایران و پاکستان است. دو کشور حدود ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند و بیثباتی احتمالی در ایران میتواند به تقویت گروههای جداییطلب، بهویژه در منطقه بلوچستان، منجر شود. این مسئله از دید مقامهای پاکستانی تهدیدی جدی برای امنیت ملی این کشور به شمار میرود.
همچنین، روابط دفاعی پاکستان با عربستان سعودی از دیگر عوامل مهم در این معادله عنوان شده است. طبق یک توافق امنیتی که در سال ۲۰۲۵ میان دو کشور امضا شده، هرگونه حمله به یکی از طرفین میتواند بهعنوان حمله به طرف دیگر تلقی شود. در نتیجه، گسترش درگیریها در خلیج فارس، بهویژه در صورت هدف قرار گرفتن منافع عربستان، میتواند پاکستان را نیز درگیر بحران کند.
در سطح منطقهای و جهانی نیز کاهش تنشها مورد استقبال قرار گرفته است. مقامهای هندی بر اهمیت بازگشایی تنگه هرمز و تضمین آزادی کشتیرانی تأکید کردهاند. گزارشها حاکی است که نخستین کشتی پس از اعلام آتشبس با مجوز ایران از این مسیر عبور کرده است.
قرار است نمایندگان امریکا و ایران در نشست اسلامآباد درباره موضوعات کلیدی، از جمله امنیت منطقه، برنامههای نظامی و مسیرهای انرژی، گفتوگو کنند. به گفته منابع، هیئت امریکایی احتمالاً به ریاست معاون رئیسجمهور این کشور در این مذاکرات شرکت خواهد کرد.
با وجود این تحولات، برخی تحلیلگران بر این باورند که موقعیت امریکا در مذاکرات نسبت به پیش از آغاز درگیریها تضعیف شده است. به گزارش تاس، برخی کارشناسان معتقدند که پیشنهاد آتشبس از سوی پاکستان به واشنگتن کمک کرده تا از ورود به یک درگیری گستردهتر و پرهزینه جلوگیری کند، بهویژه در شرایطی که هرگونه عملیات زمینی میتوانست با تلفات انسانی و پیامدهای سیاسی همراه باشد.
در مجموع، پاکستان با استفاده از موقعیت ژئوپولیتیکی و روابط خود با قدرتهای منطقهای و جهانی، تلاش دارد نقش فعالی در مدیریت این بحران ایفا کند؛ نقشی که به گفته ناظران، میتواند جایگاه این کشور را در معادلات دیپلماتیک منطقه تقویت کند.
