رسانههای دولتی ایران گزارش دادهاند که مجتبی خامنهای، پسر دوم علی خامنهای، رهبر پیشین ایران، پس از کشته شدن پدرش در حملهها به تهران بهعنوان رهبر تازه این کشور انتخاب شده است.
بر اساس این گزارشها، علی خامنهای در نخستین روز حملههایی که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فبروری علیه ایران آغاز کردند، کشته شد. رسانههای ایرانی همچنین گزارش دادهاند که مادر، همسر و یکی از خواهران مجتبی خامنهای نیز در این حملهها جان باختهاند؛ در حالی که او در زمان حمله در محل حضور نداشت.
مجلس خبرگان رهبری ایران، نهاد روحانی ۸۸ عضوی که مسئول تعیین رهبر این کشور است، اعلام کرده که مجتبی خامنهای بهعنوان جانشین پدرش انتخاب شده است.
این نهاد در بیانیهای که روز یکشنبه از رسانههای دولتی ایران منتشر شد، گفته است که او با اکثریت «رأی قاطع» اعضای مجلس خبرگان برگزیده شده و از مردم ایران خواسته شده از رهبری تازه او حمایت و وحدت خود را حفظ کنند.
مجتبی خامنهای ۵۶ ساله تاکنون هیچ مقام انتخابی نداشته است، اما سالها به عنوان یکی از چهرههای بانفوذ در ساختار سیاسی و مذهبی ایران شناخته شده است. گفته میشود او ارتباط نزدیکی با حلقه نزدیکان پدرش و همچنین با سپاه پاسداران ایران دارد.
گمانهزنیها درباره احتمال جانشینی او سالها مطرح بود، بهویژه زمانی که سن و وضعیت سلامت علی خامنهای موضوع بحثهای عمومی شده بود.
علی خامنهای از سال ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۹ رئیسجمهور ایران بود و سپس در سال ۱۹۸۹ بهعنوان رهبر این کشور انتخاب شد؛ مقامی که بیش از سه دهه در اختیار داشت.
بحث درباره جانشینی
اعلام انتخاب مجتبی خامنهای پس از چند روز گمانهزنی درباره جانشین رهبر پیشین ایران صورت گرفت.
رسانههای ایرانی گزارش دادهاند که اعضای مجلس خبرگان در مکانهای امنیتی برای تعیین رهبر جدید ایران نشستهایی برگزار کردهاند، هرچند جزئیات روند انتخاب هنوز محدود است.
برخی سیاستمداران محافظهکار از انتخاب مجتبی خامنهای حمایت کردهاند، اما شماری دیگر از منتقدان این تصمیم را شتابزده دانستهاند، بهویژه در شرایطی که کشور در وضعیت جنگی قرار دارد.
منتقدان همچنین گفتهاند که انتخاب پسر رهبر پیشین ممکن است به انتقال موروثی قدرت شباهت پیدا کند؛ موضوعی که یادآور حکومت خاندان پهلوی پیش از انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ میلادی است.
زندگی و پیشینه
مجتبی خامنهای در ۸ سپتمبر ۱۹۶۹ میلادی در شهر مشهد در شمالشرق ایران به دنیا آمد. او دومین فرزند از شش فرزند علی خامنهای است.
او در مدرسه دینی علوی در تهران تحصیل کرد و سپس برای ادامه تحصیلات دینی به شهر قُم، یکی از مهمترین مراکز آموزش علوم دینی شیعه، رفت.
رسانههای ایرانی گزارش دادهاند که او در دوران نوجوانی در چند مأموریت کوتاه در جنگ ایران و عراق شرکت کرده است.
پس از آن، تحصیلات دینی خود را در قم ادامه داد و گفته میشود در حوزه فقه اسلامی تدریس میکند که بالاترین سطح آموزش در حوزههای علمیه شیعه به شمار میرود.
با وجود جایگاهش در ساختار مذهبی ایران، مجتبی خامنهای تا حد زیادی از حضور علنی در سیاست دوری کرده است. او بهندرت در سخنرانیهای عمومی یا مصاحبههای رسانهای دیده شده و اطلاعات کمی درباره دیدگاههای او در سیاست داخلی یا خارجی وجود دارد.
نفوذ سیاسی
نام مجتبی خامنهای نخستین بار در انتخابات ریاستجمهوری ایران در سال ۲۰۰۵ میلادی بهطور گسترده مطرح شد، زمانی که برخی چهرههای سیاسی او را به حمایت از برخی نامزدها متهم کردند.
نام او بار دیگر در جریان انتخابات جنجالی سال ۲۰۰۹ میلادی مطرح شد؛ زمانی که معترضان ادعا کردند او در واکنش سیاسی به اعتراضهایی که پس از اعلام نتایج انتخابات شکل گرفت، نقش داشته است.
در سالهای گذشته، برخی تحلیلگران و سیاستمداران ایرانی گفته بودند که بهدلیل ارتباط نزدیک او با نهادهای سیاسی، مذهبی و امنیتی، ممکن است در آینده به یکی از گزینههای رهبری ایران تبدیل شود.
در مقابل، برخی دیگر هشدار داده بودند که انتخاب فرزند رهبر پیشین میتواند پرسشهایی درباره موروثی شدن قدرت در جمهوری اسلامی ایجاد کند.
رهبری در شرایط جنگ
انتخاب مجتبی خامنهای در زمانی انجام شده است که ایران با درگیریهای نظامی و تنشهای شدید در منطقه روبهرو است.
بر اساس قانون اساسی ایران، مجلس خبرگان مسئول انتخاب رهبر است و در صورت خالی شدن این سمت میتواند یک شورای موقت رهبری نیز تعیین کند.
با تصمیم این مجلس، دوره چندروزه بلاتکلیفی پس از کشته شدن علی خامنهای پایان یافته و مجتبی خامنهای در شرایطی که منطقه با تنشهای شدید روبهرو است، در رأس ساختار سیاسی و مذهبی ایران قرار گرفته است.
پیشتر دونالد ترمپ، رئیسجمهور امریکا، گزارشها درباره احتمال جانشینی مجتبی خامنهای را کم اهمیت خواند و گفت هر فردی که رهبر بعدی ایران شود، «کشته خواهد شد».
مجتبی خامنهای تاکنون درباره انتخاب خود یا سیاستهایش در قبال امریکا، اسرائیل و مسائل منطقهای اظهارنظر علنی نکرده است.
