همزمان با گسترش اعتراضات سراسری در ایران، گمانهزنیها درباره نوع واکنش روسیه، بهعنوان یکی از نزدیکترین متحدان تهران، افزایش یافته است. تحلیلها نشان میدهد که مسکو در عین حمایت محتاطانه از حکومت ایران، از مداخله مستقیم نظامی پرهیز میکند و تمرکز اصلیاش بر انتقال تجربه و همکاریهای فنی ـ امنیتی است.
به گزارش کارنگی پولیتیکا در سیزدهمین روز اعتراضات در ایران، اعتراضاتی که از اواخر سال ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ در ایران آغاز شده، از نظر دامنه و شدت، یکی از گستردهترین موجهای ناآرامی در سالهای اخیر به شمار میرود. معترضان در برخی مناطق به ساختمانهای دولتی حمله کرده، موترهای نیروهای امنیتی را به آتش کشیده و در مواردی کنترل موقت شهرها را در دست گرفتهاند.
بر اساس گزارشهای نهادهای حقوق بشری، نیروهای امنیتی ایران برای مهار اعتراضات از سلاح گرم، بهویژه سلاحهای ساچمهای، استفاده کردهاند. این نهادها از کشته شدن دستکم دهها تن و بازداشت هزاران تن خبر میدهند. با وجود این، اعتراضات همچنان در برخی مناطق، بهویژه ولایتهای محروم و حاشیهای، ادامه دارد.
یکی از ویژگیهای برجسته این دور از اعتراضات، طرح نسبتاً صریح مطالبات سیاسی از سوی معترضان است. شماری از شعارها خواستار تغییر ساختار سیاسی و بازگشت نظام پادشاهی بودهاند؛ موضوعی که به گفته ناظران، اگرچه نشاندهنده وضوح بیشتر مطالبات است، اما به دلیل نبود رهبری منسجم و هماهنگی سراسری، هنوز به یک جنبش سازمانیافته تبدیل نشده است.
در این میان، نقش روسیه بهعنوان متحد راهبردی ایران مورد توجه قرار گرفته است. به نوشته کارنگی پولیتیکا، مسکو علاقهای به از دست دادن تهران بهعنوان شریک سیاسی و امنیتی ندارد و در عین حال نگران آن است که موفقیت اعتراضات در ایران، الگویی برای دیگر نظامهای اقتدارگرا ایجاد کند.
گزارشها حاکی از آن است که در هفتههای اخیر، چند فروند هواپیمای ترانسپورتی نظامی از روسیه و بلاروس وارد ایران شدهاند و رسانههای نزدیک به حکومت ایران از تحویل نخستین چرخبالهای تهاجمی روسی از نوع «می-۲۸» خبر دادهاند.
همچنین تصاویری از ورود موترهای زرهی روسی به ایران منتشر شده است، هرچند مقامهای رسمی دو کشور درباره جزئیات این همکاریها اظهار نظر نکردهاند.
تحلیلگران میگویند این تجهیزات برای مقابله با حملات احتمالی خارجی کاربرد محدودی دارند، اما در صورت تبدیل شدن اعتراضات به درگیری مسلحانه، میتوانند در کنترل ناآرامیها مورد استفاده قرار گیرند. با این حال، کارنگی پولیتیکا تأکید میکند که نشانهای از آمادگی روسیه برای اعزام نیروهای نظامی به داخل خاک ایران دیده نمیشود.
در عوض، به نظر میرسد کرملین بیش از هر چیز در حال بررسی تجربه ایران در مهار اعتراضات است. یکی از حوزههای مورد توجه، محدودسازی اینترنت است. قطع دسترسی به اینترنت جهانی و جایگزینی آن با شبکهای محدود از خدمات داخلی، الگویی است که پیشتر در ایران به کار گرفته شده و اکنون نمونههای مشابه آن در روسیه نیز مشاهده میشود.
به باور ناظران، مسکو تلاش میکند بدون ورود مستقیم به بحران، هم از متحد خود حمایت کند و هم از تحولات ایران برای تقویت ابزارهای کنترلی داخلی بهره ببرد؛ رویکردی که نشاندهنده احتیاط روسیه در مواجهه با ناآرامیهای گسترده در کشورهای همپیمانش است.
