افغانستان بیش از ۴۰ ساعت است که بهدنبال خاموشی سراسری اینترنت و خدمات مخابراتی از سوی طالبان بهطور کامل از شبکه جهانی جدا شده است؛ اقدامی که از تماسهای خانوادگی تا فعالیت بانکها و بیمارستانها را مختل کرده است. طالبان تاکنون هیچ توضیحی در این باره ارائه نکردهاند.
این خاموشی از ساعت ۵ عصر ۲۹ سپتمبر آغاز شد که همزمان با آن خدمات فایبر نوری و هم شبکههای مخابراتی – از جمله جیاسام، تریجی و فُرجی – قطع شد. شماری از کاربران «روشن» و «اتصالات» از اتصال پراکنده خبر دادند، اما بیشتر مناطق کشور همچنان قطع ارتباط دارند.
طالبان پیشتر گفته بودند این اقدام برای جلوگیری از «اعمال غیراخلاقی» صورت گرفته است. محدودیت ابتدا از میانه سپتمبر در چند ولایت شمالی با قطع فایبر نوری آغاز شد و سپس به سراسر کشور گسترش یافت. تحلیلگران میگویند این خاموشی میلیونها دالر به اقتصاد کشور زیان رسانده و بحران انسانی را تشدید کرده است.
دیدبان حقوق بشر هشدار داده است که این وضعیت حقوق اساسی شهروندان افغانستان را به خطر انداخته و میلیونها تن را از آموزش، خدمات درمانی، دادوستد و دسترسی به اطلاعات محروم کرده است. فرشته عباسی، پژوهشگر افغانستان در این سازمان، گفت: «تصمیم طالبان برای قطع اینترنت معیشت میلیونها افغان را نابود کرده و آنها را از حقوق ابتداییشان محروم ساخته است.»
هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نیز از طالبان خواسته است که خدمات اینترنت و مخابرات را فوراً بازگردانند.
یوناما هشدار داده است که این خاموشی پیامدهای جدی بر سیستم بانکی، هوانوردی، درمانی و ارسال حوالهها خواهد داشت. به گفته سازمان ملل، این وضعیت بهویژه برای زنان و دختران ویرانگر است؛ کسانی که از آموزش متوسطه و عالی محروماند و تنها از طریق کلاسهای آنلاین امکان ادامه تحصیل داشتند.
خاموشی اینترنت رسانههای داخلی را نیز فلج کرده و بسیاری از آنها قادر به نشر آنلاین نیستند. مهاجران در بیرون از کشور نیز میگویند ارتباطشان با خانوادهها در داخل کشور قطع شده است. مرتضی صفا، خبرنگار مقیم پاکستان، گفت: «تلاش کردیم با روشهای مختلف با مردم در افغانستان تماس بگیریم، اما همه راههای ارتباطی بسته بود.»
کارشناسان فنآوری یادآور میشوند که افغانستان عمدتاً به دو سیستم متکی است: فایبر نوری که ارزانتر، سریعتر و سانسور آن دشوارتر است، و خدمات ستلایت یا جیاسام که پرهزینهتر و مسدودسازی آن آسانتر است. دو هفته پیش منابع تأیید کرده بودند که هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، دستور توقف خدمات فایبر نوری را صادر کرده بود؛ دستوری که نخست در ولایت بلخ اجرا شد و سپس به سراسر کشور گسترش یافت.
نهادهای امدادرسان هشدار دادهاند که این خاموشی در بدترین زمان ممکن رخ داده است؛ زمانی که افغانستان همزمان با بازسازی مناطق زلزلهزده شرق کشور و بازگشت اجباری گسترده پناهجویان از کشورهای همسایه روبهروست. ایندریکا رتواته، هماهنگکننده بشردوستانه سازمان ملل در افغانستان، گفت: «این یک بحران دیگر است در کنار بحرانهای موجود و پیامدهای آن مستقیم بر زندگی مردم افغانستان خواهد بود.»
با ادامه خاموشی اینترنت پس از ۴۰ ساعت، فعالان میگویند مردم افغانستان بهسوی «تاریکی کامل دیجیتال» رانده میشوند.
