مریم صافی و زبیده اکبر از فعالان کشور در شصتمین نشست شورای حقوق بشر ملل متحد در ژنیو میگویند از زمان تسلط طالبان، زنان و دختران افغانستان زیر فشار یک نظام اپارتاید جنسیتی قرار گرفته و عملاً خاموش ساخته شدهاند.
مریم صافی، از فعالان حقوق زنان، در نشست شورای حقوق بشر ملل متحد گفت نهادهای مدنی طی دو سال گذشته بیش از ۶۹ هزار زن افغانستان را مورد نظرسنجی قرار داده و نشستهای گروهی با ۴ هزار زن برگزار کردهاند.
او تأکید کرد که یافتهها در همه عرصهها، از عدالت و آموزش گرفته تا کار و کمکهای بشردوستانه، یک پیام واحد را نشان میدهد: «زنان افغانستان خاموش شدهاند.»
به گفته او، طالبان حکمرانی خود را با استناد به کنترل جغرافیا و جلوگیری از فروپاشی اقتصادی توجیه میکنند، اما «حکمرانی بدون عدالت، حکمرانی نیست؛ بلکه یک نظام استبدادی است که بر اساس اجبار، بازداشت و سرکوب بنا شده است.»
خانم صفی افزود که قانون «امر به معروف و نهی از منکر» طالبان محدودیتهای شدیدتری بر زندگی زنان اعمال کرده و آنان را در زمینه رفتوآمد، آموزش ابتدایی، کار و دسترسی به خدمات صحی با مشکلات جدی روبهرو کرده است.
او روایت کرد که زنی در بامیان گفته است: «اول اخطار میدهند، بعد تهدید میکنند و سپس میزنند.» همچنین زنی در بلخ گفته است مردان خانواده مجبورند این مقررات را رعایت کنند، نه به دلیل باور، بلکه به دلیل ترس از بیآبرویی یا زندانیشدن.
یافتههای این بررسیها نشان میدهد که بخش عدالت بیش از هر جای دیگر چهره واقعی وضعیت را آشکار میسازد.
از میان ۶۵۰۰ زن در ۳۳ ولایت، ۴۵ درصد گزارش دادهاند که برای شکایات خشونت و آزار خانگی به دنبال خدمات حقوقی بودهاند.
فعالان میگویند افزایش خشونتهای خانگی ناشی از نظام آپارتاید جنسیتی طالبان است که زنان را در خانه زندانی کرده، حمایتهای قانونی را از آنان گرفته و قوانین را علیه آنان استفاده میکند.
بر اساس این گزارش، تنها ۴ درصد زنان بهبود در دسترسی به خدمات حقوقی را تجربه کردهاند.
به گفته این فعالان بیشتر آنان گفتهاند که برای حل مشکلات به سازوکارهای محلی یا شبکههای کمک حقوقی مدنی مراجعه کردهاند، در حالیکه تنها ۲۳ درصد به دادگاههای طالبان مراجعه کردهاند.
به گفته زبیده اکبر زنان دادگاههای طالبان را «تحقیرآمیز، تبعیضآمیز و همراه با آزار و اذیت» توصیف کردهاند.
یک زن در هرات گفته است: «حتی با وجود ویدیوی تجاوز، دادگاه از زن شاهد میخواهد.» زنی دیگر در تخار گفته است: «مقامهای طالبان به من گفتند، باید قبل از آمدن به اینجا کشته میشدی.»
خانم اکبر تأکید کرده است زنانی که با وجود خطر به دادگاهها مراجعه میکنند با دیوار بلندی از موانع روبهرو هستند: قانون «امر به معروف و نهی از منکر»، پولیس اخلاقی، شرط محرم و در بسیاری مناطق نبود نهادهای عدلی فعال. به همین دلیل زنان مجبور شدهاند برای حل مشکلات به بزرگان خانواده یا جرگهها و شوراها مراجعه میکنند؛ مکانهایی که به گفته فعالان «محل عدالت نیستند، بلکه محل اجبارند.»
یکی از زنان در این نظرسنجی گفته است: «ما مجبور میشویم بین دو گزینه بد انتخاب کنیم و در نهایت گزینهای را برمیگزینیم که ضرر کمتری داشته باشد.»
