یافتههای یک پژوهش میدانی آمو نشان میدهد که پخش «تصویر زندهجان» بهدستور طالبان در ۱۶ ولایت کشور ممنوع شده و در ۷ ولایت دیگر گاه «تصویر زندهجان» پخش میشود یا گاه هم پخش نمیشود. اما در حال حاضر، تنها در ۱۱ ولایت کشور «تصویر زنده جان» پخش میشود.
این یافتهها همچنین نشان میدهند که طالبان در سطح محلی و هم در سطح رهبری در مورد ممنوعیت پخش «تصویر زندهجان» دچار «اختلاف و دو دستگی جدی» هستند.
در قانون امر بهمعروف و نهیاز منکر طالبان که در اسد سال گذشته توشیح شد، پخش «تصویر زندهجان» بهتعبیر طالبان «ناروا» اعلام شد.
در یک سال اخیر طالبان با جدیت بیشتر برای «تطبیق ممنوعیت بر پخش تصویر زندهجان» آستین بالا زدهاند. در این پژوهش میدانی که در سیوچهار ولایت کشور با خبرنگاران و منابع مردمی انجام شده و در کنار تلویزیون ملی زیر اداره طالبان، نشرات تلویزیونهای محلی نیز بررسی شدهاند.
این یافتهها نشان میدهند که در ولایتهای نورستان، سرپل، بامیان، لغمان، زابل، ارزگان، هلمند، جوزجان، فاریاب، بادغیس، فراه، دایکندی، کاپیسا، پنجشیر، قندهار و میدان وردک «پخش تصویر زندهجان ممنوع» اعلام شده است.
در ۷ ولایت کشور گاه «تصویر زندهجان پخش» میشود، یا گاه هم پخش نمیشود. در این ولایتها دیده شده است که تلویزیونها اگر مواردی به سود طالبان باشند، گاه تصویرهای زنده جان را نیز پخش میکنند.
این ولایتها شامل نیمروز، کنر، لوگر، ننگرهار، قندز، بدخشان، و سمنگان است.
اما در ۱۱ ولایت دیگر «تصویر زنده جان» پخش میشود.
این ولایتها شامل کابل، بلخ، هرات، غزنی، پکتیا، پکتیکا، خوست، غور، بغلان، تخار و پروان است.
منابع محلی میگویند که این ممنوعیت طالبان بر فعالیت نشراتی تلویزیونها اثر مستقیم گذاشته است؛ چنانچه در حالحاضر در ۱۴ ولایت کشور، رسانههای تلویزیونی محلی نشرات ندارند.
در ولایتهای قندز و بدخشان هم تلویزیونهای محلی نشرات خود را به شبکههای اجتماعی و یوتیوب انتقال دادهاند.
در ۱۴ ولایت، بهشمول پنجشیر، کاپیسا، فراه، بادغیس، هلمند، ارزگان، زابل، لغمان، سرپل، نورستان، پروان، غور، فاریاب و غزنی تلویزیونهای محلی نشرات ندارند.
در ولایتهای هرات، بلخ و کابل تلویزیونها نشرات دارند، در ۱۵ ولایت دیگر مصاحبهشوندگان به این پرسش، پاسخ مشخص نگفتهاند.
اما طالبان با این ممنوعیت دنبال چی هستند؟
عبدالمجیب خلوتگر، رئیس اجرایی نهاد حامی رسانههای آزاد افغانستان، میگوید: «طالبان از انتقال معلومات و دادهها مبنی بر وضعیت مردم افغانستان به خارج از کشور جلوگیری میکنند. با این کار شان، هر ظلمی که بر مردم میکنند، هیچگاه مستند نمیشود. و مردم خارج از افغانستان و نهادهای حقوقبشری نمیدانند در افغانستان چی میگذرد.»
با اینحال گزارش همچنین دریافته که طالبان هم در سطح محلی و هم در سطح رهبری در مورد «ممنوعیت پخش تصویر زندهجان» دچار اختلاف و دو دستگی جدی هستند.
منابع محلی تاکید کردند در برخی ولایتها ریاستهای امر بهمعروف و نهیاز منکر طالبان با ریاستهای اطلاعات و فرهنگ طالبان در این مورد اختلاف دارند.
افزون بر این، منابع محلی تاکید دارند که در برخی موارد طالبان در «پخش تصویر زندهجان» برخورد «گزینشی» دارند. به باور منابع محلی، مواردی که به سود طالبان باشد با وجود «ممنوعیت پخش تصویر زندهجان» پخش میشوند.
اما دیدگاه برخی عالمان دین در مورد این ممنوعیت طالبان چیست؟
مولوی ولیالله لبیب، عالم دین، میگوید: «عکسها و تصاویری که امروز گرفته میشود، نسخ اند، اینها کاپی هستند. نیت، انگیزه و سببی که در احادیث شریف آمده، انسان که امروز یا بهخاطر تجارت یا عکس خود و دوستان را میگیرد، آن نیت را ندارد، وقتی که نیت نبود، علت هم نیست، علت که نبود حرمت آن گناه هم برای شان نمیباشد.»
در سطح رهبری نیز این اختلاف طالبان در یکسال اخیر بیشتر برجسته شده، چنانکه برخی مقامهای طالبان از دیدارهای رسمی شان تصویر پخش میکنند و در برابر دوربین رسانهها صحبت میکنند، اما برخی دیگر تنها صدای خود را پخش میکنند و مخالف پخش «تصویر زندهجان» هستند.
با اینهمه، نهادهای رسانهای پیوسته هشدار دادهاند که این ممنوعیت طالبان، بهباور آنان سرکوب آشکار رسانهها بهویژه رسانههای تصویری است و باید فوری این ممنوعیتها برداشته شوند.
