شماری از کارشناسان حقوق بشر ملل متحد، بهشمول ریچارد بنت، در بیانیهای بازگشتهای اجباری و گسترده مهاجران از ایران و پاکستان را به شدت محکوم کرده و خواستار توقف فوری این روند شدهاند.
این کارشناسان گفتهاند که تنها در سال ۲۰۲۵، بیش از ۱.۹ میلیون مهاجر به گونه داوطلبانه یا اجباری از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند. از این میان، بیش از ۳۰۰ هزار تن از پاکستان و حدود ۱.۵ میلیون تن از ایران بازگشتهاند. تنها از تاریخ ۲۴ جون بدینسو، ۴۱۰ هزار تن از ایران اخراج شدهاند.
در بیانیه آمده است که شمار زیادی از این بازگشتکنندگان، کودکان بدون همراه هستند و بسیاری حتی دارای اسناد معتبر اقامتی بودهاند. در پی درگیریهای اخیر میان ایران و اسرائیل، لحن امنیتی علیه مهاجران تشدید یافته و احساسات ضد مهاجر افزایش یافته است.
کارشناسان هشدار دادهاند که «افغانستان جای امنی برای بازگشت نیست». آنان تأکید کردهاند که بازگشتکنندگان به ویژه زنان، دختران، اقلیتهای مذهبی و قومی، مدافعان حقوق بشر، خبرنگاران و مقامهای پیشین دولتی با خطر جدی آزار، تهدید و انتقامگیری روبرو هستند.
در این بیانیه همچنان به وضعیت وخیم حقوق بشر در افغانستان اشاره شده و آمده است که زنان و دختران از ابتداییترین حقوق خود محروماند، و افراد دگرباش جنسی با خطر مجازات روبرو هستند. به تازهگی، محکمه بینالمللی جزایی برای رهبر طالبان و قاضیالقضات این گروه به اتهام جنایت علیه بشریت بر اساس جنسیت و گرایش سیاسی، حکم بازداشت صادر کرده است.
کارشناسان سازمان ملل هشدار دادهاند که این اخراجها اصل «عدم بازگرداندن اجباری» را که در مشورهنامه کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل نیز تصریح شده، نقض میکند.
به باور این کارشناسان، کشورهای میزبان به دلیل حجم بالای بازگشتها نمیتوانند به درستی نیازهای حفاظتی افراد را بررسی کنند. بسیاری از مهاجران در کشور میزبان مورد تبعیض، بازداشت خودسرانه و بدرفتاری قرار گرفتهاند.
آنان همچنین گفتهاند که تعلیق یا توقف برنامههای اسکان مجدد در برخی کشورها، شهرندان آسیبپذیر افغانستان را در وضعیت بلاتکلیف قرار داده است.
کارشناسان ملل متحد خواستار افزایش کمکهای بشری به داخل افغانستان و کشورهای میزبان شدند. به گفته آنان، بیش از چهار میلیون نفر در داخل افغانستان به دلیل جنگ و حوادث طبیعی بیجا شدهاند.
این کارشناسان هشدار دادهاند که بازگشتهای اجباری موجب جدایی خانوادهها و آسیبپذیری بیشتر زنان، بهویژه زنان سرپرست خانوار میشود و محدودیت طالبان بر کار زنان امدادگر، پاسخرسانی را دشوارتر ساخته است.
