گروه بینالمللی بحران در گزارش تحلیلی تازهای با عنوان «دولت اسلامی در افغانستان: تهدید جهادی در حال عقبنشینی؟» هشدار داده است که گروه داعش با وجود تضعیف نظامی در داخل افغانستان، هنوز تهدیدی فراملی و پیچیده است که بهویژه تلاش دارد اقلیتهای قومی ناراضی و سلفیهای منزویشده توسط طالبان را به صفوف خود جذب کند.
بر اساس این گزارش که امروز چهارشنبه، نشر شده داعش پس از تحمل ضربات سنگین از سوی طالبان، از جمله کشته شدن شماری از رهبران کلیدیاش، اکنون بر بهرهگیری از شکافهای اجتماعی، مذهبی و قومی در افغانستان تمرکز کرده است.
گروه بینالمللی بحران گفته است که داعش طالبان را به سازش با قدرتهای خارجی و انحراف از «جهاد واقعی» متهم میکند و از این طریق تلاش دارد سلفیهایی را که از سوی طالبان سرکوب شدهاند، بهویژه در ولایتهای شرقی و شمالی، به خود جذب کند.
در این گزارش آمده است که طالبان در سالهای اخیر سیاستهای سختگیرانهای را علیه حلقههای مذهبی سلفی در پیش گرفتهاند؛ از بازداشت واعظان گرفته تا حملههای هدفمند در ننگرهار و سایر مناطق شرقی که این رویکرد، بهجای تضعیف داعش، برخی از گروههای سلفی را بهسمت داعش سوق داده است.
بربنیاد این گزارش بهویژه در مناطقی که طالبان در دهه ۱۹۹۰ نیز با سلفیها اختلاف ایدئولوژیک داشتند، سرکوب فعلی با استقبال مواجه نشده و فرصت نفوذ داعش را افزایش داده است.
براساس گزارش گروه بینالمللی بحران داعش همچنین از نارضایتی اقلیتهای قومی مانند تاجیکها، ازبیکها و هزارههایی که از تبعیضهای قومی و مذهبی حکومت طالبان به ستوه آمدهاند، بهرهبرداری میکند.
به گفته گروه بحران، این شاخه داعش از تبلیغات هدفمند برای نشاندادن طالبان بهعنوان «جنبشی قبیلهگرا، همکار با چین و مخالف اسلام ناب» استفاده میکند و با تأکید بر جهاد فراملی، تلاش دارد چهرهای جهانیتر از طالبان از خود نشان دهد.
در این گزارش آمده است که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، داعش تلاش کرده از فضای جدید برای بازسازی و گسترش فعالیتهای خود استفاده کند.
در آغاز، این گروه از خلأ امنیتی پس از سقوط جمهوریت بهرهبرداری کرده و توانست صدها زندانی خود را آزاد کند. اما پس از آن، طالبان با راهاندازی عملیاتهای اطلاعاتی و نظامی گسترده، بسیاری از فرماندهان کلیدی داعش از جمله قاری فاتح طفیل، اعجاز احمد آهنگر و مولوی ضیاءالدین را از بین بردند.
با این حال، گزارش تأکید دارد که این اقدامات به پایان تهدید داعش منجر نشده و بهدلیل ساختار غیرمتمرکز، قابلیت تطبیقپذیری بالا و توانایی در جذب نیروهای جدید، این گروه همچنان فعال است و میتواند با بهرهگیری از فضای نارضایتی قومی و مذهبی، موج تازهای از حملهها را سازماندهی کند.
گروه بحران هشدار داده است که داعش اکنون بیش از گذشته به خارج از افغانستان تمرکز کرده و در چند سال گذشته حملههای مرگبار در ایران، روسیه و پاکستان را طراحی کرده یا الهامبخش آنها بوده است.
این گروه با اشاره به یکی از مرگبارترین این حملات، آتشسوزی گسترده در کنسرتی در مسکو در مارچ ۲۰۲۴ بود که بیش از ۱۴۰ کشته برجای گذاشت.
گروه بینالمللی بحران پیشنهاد کرده است که برای مهار مؤثر داعش، باید تمرکز از اقدامات نظامی صرف، به سمت همکاریهای منطقهای، بهویژه در حوزه اطلاعاتی، تغییر یابد.
گروه بحران همچنین خواستار افزایش هماهنگی میان کشورهای آسیای مرکزی، ترکیه، پاکستان و حتی تعامل محتاطانه با طالبان شده و بر لزوم بازطراحی استراتژی ائتلاف جهانی ضد داعش برای مقابله با تهدیدهای جدید و غیرمتمرکز تأکید کرده است.
