فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلالاحمر در گزارشی گفته که بیش از ۵.۲ میلیون تن از جنوری تا نومبر سال ۲۰۲۵ میلادی از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند. این نهاد گفته که موج کمپیشینه بازگشت مهاجران، فشار بر وضعیت بشردوستانه در افغانستان را تشدید کرده است.
این نهاد با استناد به اطلاعات نهادهای بشردوستانه و سازمان بینالمللی مهاجرت گفته که از مجموع بازگشتکنندگان، بیش از ۳.۶ میلیون تن از ایران بازگشتند که حدود ۱.۲ میلیون تن آنها اخراجشده بودند.
همچنین حدود ۸۰۴ هزار و ۸۳۰ تن از پاکستان بازگشتهاند که ۱۱۶ هزار و ۱۰۰ تن (حدود ۱۴ درصد) از آنها بهصورت اجباری از پاکستان بازگردانده شدهاند.
بازگشتها پس از اول اپریل به گونه قابل توجهی افزایش یافت که همزمان با تشدید اقدامات اجرایی در هر دو کشور بود. نهادهای بشردوستانه میگویند روند بازگشتها حتی با وجود شرایط سخت زمستانی که معمولاً حرکتهای مرزی را کاهش میدهد، ادامه داشته است.
بازگشت از پاکستان
در پاکستان، مرحله دوم طرح بازگشت اتباع خارجی غیرقانونی از اپریل ۲۰۲۵ آغاز شد و در ابتدا مهاجران بدون مدرک و دارندگان کارت شهروندی افغانستان را هدف قرار داد.
در ۳۱ جولای مقامهای پاکستان این طرح را به دارندگان «گواهی ثبتنام» نیز گسترش دادند، که باعث افزایش نگرانیها و ناامنی برای پناهندگان و مهاجران شد.
با پایان یافتن دوره زمانی مهلت در پایان اگست، ترس از اخراج افزایش یافت و روند بازگشتها ادامه یافت.
بر بنیاد گزارش جمعیت هلالاحمر افغانستان، بیشترین حجم ورود روزانه بازگشتکنندگان از پاکستان در نومبر ۲۰۲۵ ثبت شد. اکثر آنان از مسیرهای گذرگاه تورخم در ننگرهار و سپینبولدک در قندهار وارد افغانستان شدند و شمار کمتری از مسیر انگور اده در پکتیکا و مسیرهای دیگر در هلمند بازگشت داده شدند.
بازگشت از ایران
بازگشت از ایران حدود دو سوم کل بازگشتکنندگان در سال ۲۰۲۵ را تشکیل میدهد و در طول سال نیز ادامه داشته است، که نشاندهنده تشدید اقدامات اجرایی و فشارهای اقتصادی و سیاسی در آن کشور است.
در گزارش آمده که شمار زیادی از بازگشتکنندگان از اسلامقلعه در هرات و میلک–زرنج در نیمروز عبور کردهاند و اغلب با اندک وسایل شخصی وارد کشور شدهاند. بیشترین میزان بازگشتها در اواسط سال رخ داد که ناشی از پایان معافیت موقت اقامت و تشدید کنترلها بود و دهها هزار تن در آن زمان بهطور روزانه وارد افغانستان میشدند.
اگرچه عبور روزانه پس از اوج میانی سال کاهش یافت، بازگشتها تا اواخر ۲۰۲۵ نیز ادامه یافت و بر امکانات پذیرش و جوامع میزبان که از قبل تحت فشار بودند، افزود.
در گزارش آمده که مرزهای تاجیکستان تنها به دارندگان گذرنامه و ویزه معتبر اجازه ورود میدهند. با این حال، سازمانهای بشردوستانه از ادامه اخراجهای خودسرانه از جمله اخراج پناهندگان شناختهشده و متقاضیان پناهندگی گزارش دادهاند، موضوعی که نگرانیها درباره نقض استانداردهای بینالمللی حفاظت را افزایش داده و اضطراب را در میان جامعه افغانها تشدید کرده است.
در این گزارش نهادهای مددرسان هشدار دادهاند که افغانستان در جذب این موج عظیم بازگشتکنندگان، با وجود فقر گسترده، ناامنی غذایی و دسترسی محدود به سرپناه، خدمات بهداشتی و فرصتهای شغلی، با مشکل روبهرو است. زنان، کودکان، خردسالان بدون همراه و افرادی با نیازهای حفاظتی ویژه، از گروههای بیشتر در معرض خطر هستند.
این نهادها از جامعه جهانی خواستهاند افزایش کمکهای مالی و تقویت حمایتهای حفاظتی را در اولویت قرار دهد و هشدار دادهاند که ادامه بازگشتهای گسترده میتواند بیثباتی را تشدید کند و اگر حمایتهای لازم برای ادغام بازگشتکنندگان فراهم نشود، موج تازهای از جابهجاییهای داخلی و خارجی را بهدنبال داشته باشد.
