انتونیو گوترش، دبیرکل ملل متحد، روز پنجشنبه هشدار داد که جهان بهخاطر گسترش منازعات، مصونیت از مجازات و نبود ثبات در حال لغزش عمیقتر به سمت هرجومرج است و در این زمان، همکاری بینالمللی بیشتر از همیشه مورد نیاز است.
گوترش این سخنان را در مجمع عمومی سازمان ملل مطرح کرد و این سخنرانی سالانه را آخرین فرصت خود برای بیان اولویتهای جهانی خواند. او گفت نظام جهانی از جنگهای متعدد و عمیقتر شدن شکافها گرفته تا فروپاشی آبوهوایی و کاهش احترام به حقوق بینالملل، تحت فشار بیسابقهای قرار دارد.
گوترش در سخنرانی خود گفت: «وضعیت کنونی، هرجومرج است. ما در دنیایی زندگی میکنیم که پر از منازعه، مصونیت از مجازات، نابرابری و بیثباتی است.»
بهجای ارائه فهرستی از برنامههای سال آینده، او بر نیروهای گستردهای تمرکز کرد که نظم جهانی را شکل میدهند و تأکید کرد که چندجانبهگرایی در مواجهه با تشدید رقابتهای ژئوپلیتیک و کاهش بودجه توسعه و کمکهای بشردوستانه تحت آزمایش قرار دارد.
او گفت: «این تناقض دوران ماست: در زمانی که بیش از همیشه به همکاری بینالمللی نیاز داریم، به نظر میرسد کمترین تمایل را به استفاده و سرمایهگذاری در آن داریم… برخی تلاش میکنند همکاری بینالمللی را به تسلیم شدن محکوم کنند. اما من به شما اطمینان میدهم: ما تسلیم نخواهیم شد.»
گوترش به نقش سازمان ملل در بحرانهای جاری از جمله غزه، اوکراین، سودان و یمن اشاره کرد، اما تأکید کرد که پایان دادن به جنگها بهتنهایی ثبات پایدار نمیآورد. او گفت: «صلح بیش از نبود جنگ است» و افزود که فقر، نابرابری و ضعف نهادها همچنان منبع اصلی خشونت هستند.
او همچنین نسبت به آنچه «فروپاشی قابل مشاهده حقوق بینالملل» خواند، هشدار داد و به حمله به غیرنظامیان و کارکنان امدادی، سرکوب مخالفان، تغییرات غیرقانونی در دولتها و نقض گسترده حقوق بشر اشاره کرد. به گفته او، این روند «نه در پنهانی، بلکه جلوی چشم جهان، زنده و واضح» در حال رخ دادن است.
نابرابری اقتصادی و فناوری
گوترش به افزایش نابرابری اقتصادی نیز اشاره کرد و گفت اکنون ثروتمندترین یک درصد جمعیت جهان ۴۳ درصد از داراییهای مالی جهانی را در اختیار دارند. او این وضعیتی را «از نظر اخلاقی غیرقابل دفاع» خواند.
در زمینه فناوریهای نوین، او نسبت به رشد بدون کنترل هوش مصنوعی هشدار داد و گفت الگوریتمهایی که زندگی عمومی را شکل میدهند نباید در اختیار تعداد اندکی شرکت قرار گیرد. او گفت: «باید مطمئن شویم که انسان تکنولوژی را هدایت میکند، نه بالعکس.»
تغییرات اقلیمی
دبیرکل ملل متحد درباره تغییرات اقلیمی نیز هشدار داد. به گفته او، جهانی که در بحران آبوهوا گرفتار است «نمیتواند جهانی صلحآمیز باشد.» او خواستار کاهش سریع انتشار گازهای گلخانهای، گذار عادلانه از سوختهای فسیلی و افزایش منابع مالی مقابله با تغییرات اقلیمی شد، حتی اگر عبور موقتی از مرز گرمایش ۱.۵ درجه سلسیوس اکنون اجتنابناپذیر بهنظر برسد.
گوترش بار دیگر خواستار اصلاح نهادهای جهانی، از جمله نهادهای مالی بینالمللی و شورای امنیت سازمان ملل شد و گفت ساختارهایی که پس از جنگ جهانی دوم طراحی شدهاند دیگر برای حل چالشهای امروز کافی نیستند: «راهحلهای ۱۹۴۵ نمیتواند مشکلات ۲۰۲۶ را حل کند.»
او با لحنی شخصیتر افزود که این سخنرانی آخرین سالی است که فرصت دارد اولویتهای ملل متحد را اعلام کند و گفت: «هر روز سال ۲۰۲۶ را با هدف ساختن جهانی عادلانهتر و مسالمتآمیزتر ارزشمند خواهم ساخت.»
