علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، هشدار داده که هرگونه حمله نظامی از سوی ایالات متحده میتواند به «جنگ منطقهای» منجر شود. این هشدار در حالی مطرح شده که تنشها پس از تهدیدهای ترمپ برای حمله به ایران، و تصمیم اتحادیه اروپا برای قراردادن سپاه پاسداران در فهرست گروههای هراسافکنی، افزایش یافته است.
رهبر ایران در سخنانی که از تلویزیون دولتی پخش شد گفت: «آمریکاییها باید بدانند اگر جنگی را آغاز کنند، این بار یک جنگ منطقهای خواهد بود. ما آغازگر نیستیم و قصد حمله به هیچ کشوری را نداریم، اما ملت ایران به هر مهاجم یا مزاحمی ضربهٔ قاطعی وارد خواهد کرد.»
این سخنان شدیداللحن، که قویترین هشدار آیتالله خامنهای در هفتههای اخیر تلقی میشود، همزمان با افزایش فشارهای نظامی بر تهران بیان شده است. امریکا ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» را به همراه ناوهای جنگی همراه به دریای عرب اعزام کرده؛ اقدامی که دونالد ترمپ هدف از آن را بازداشتن ایران پس از سرکوب خشن اعتراضهای سراسری اعلام کرده است.
مقامهای امریکایی گفتهاند در حال بررسی گزینهها هستند، هرچند ترمپ بارها تأکید کرده که خواهان جنگ نیست و ترجیح میدهد اختلافها از راه مذاکره حل شود. او اما هشدار داده که زمان برای رسیدن به توافق درباره برنامه هستهای ایران و مقابله با استفاده از زور در برابر معترضان، رو به پایان است.
ایران قصد دارد روزهای یکشنبه و دوشنبه رزمایشهای زنده نظامی در تنگه هرمز برگزار کند؛ آبراهی باریک که حدود ۲۰ درصد نفت تجاری جهان از آن عبور میکند. فرماندهی مرکزی ارتش امریکا (سنتکام) به ایران هشدار داده که در جریان این مانورها نباید نیروهای امریکایی یا تردد کشتیهای تجاری را تهدید کند.
در واکنش به تصمیم اتحادیه اروپا برای قراردادن سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، اعلام کرد جمهوری اسلامی از این پس همه ارتشهای اروپایی را «تروریستی» تلقی میکند.
او در صحن علنی مجلس گفت: «هدف قراردادن سپاه، که بزرگترین سد در برابر گسترش تروریسم به اروپا بوده، نشاندهنده پیروی کورکورانه اروپا از امریکاست و برخلاف منافع خودشان عمل کردهاند.» در جریان این نشست، نمایندگان با پوشیدن لباس سپاه، از این نهاد نظامی حمایت نمادین کردند.
سپاه پاسداران که مستقیماً زیر نظر رهبر ایران فعالیت میکند، اداره برنامه موشکهای بالیستیک و بخشهای گستردهای از اقتصاد کشور را در اختیار دارد.
اتحادیه اروپا گفته تصمیمش در واکنش به سرکوب خونین اعتراضاتی اتخاذ شده که بهدنبال بحران اقتصادی و نارضایتیهای سیاسی در ایران آغاز شد. فعالان میگویند هزاران تن در جریان این اعتراضها کشته شدهاند، آماری که مقامهای ایرانی آن را رد میکنند.
بر اساس گزارشها، ترمپ دو خط سرخ اصلی برای اقدام نظامی تعیین کرده: کشتار گسترده معترضان مسالمتآمیز و احتمال اعدام بازداشتشدگان. همچنین او بار دیگر بر برنامه هستهای ایران فشار وارد کرده؛ برنامهای که به گفته مقامهای امریکایی در جریان درگیریهای ماه جون گذشته مورد حمله قرار گرفته بود.
ترمپ روز شنبه به خبرنگاران گفت ایران «بهطور جدی در حال گفتوگو با ماست» و احتمال پرهیز از درگیری نظامی همچنان وجود دارد، اما از اظهار نظر درباره تصمیم نهایی خودداری کرد.
او گفت: «برخی معتقدند اگر واکنش نشان ندهیم، طرف مقابل جسورتر میشود. بعضی اینطور فکر میکنند، بعضی نه.»
مقامهای ایرانی از فعالیت دیپلماتیک غیرمستقیم خبر دادهاند اما میگویند مذاکره مستقیمی با واشنگتن در جریان نیست. آیتالله خامنهای بارها مذاکره با امریکا را رد کرده، هرچند علی لاریجانی، از مقامهای بلندپایه امنیتی، روز شنبه گفت که «ترتیبات ساختاری برای مذاکره در حال پیشرفت است.»
این بنبست سیاسی و نظامی، نگرانیها درباره احتمال درگیری گستردهتر در خاورمیانه را افزایش داده است، بهویژه اگر تنشها به خلیج فارس کشیده شود یا جریان تأمین انرژی در جهان را مختل کند.
