زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین امریکا در امور صلح افغانستان، نسبت به انتقال آثار باستانی مس عینک برای استخراج مس توسط شرکتهای چینی هشدار داده و این اقدام را “تراژدیای قابل اجتناب” توصیف کرده است.
او روز دوشنبه در شبکه اکس نوشت که این اقدام میتواند منجر به تخریب یکی از مهمترین شهرهای باستانی بودایی در منطقه شود؛ شهری که به گفته او، توان تبدیلشدن به یک جاذبه جهانی فرهنگی و گردشگری را داشت.
خلیلزاد تأکید کرده که طالبان ۱۴۳۰ اثر تاریخی را از ساحه مس عینک به کابل انتقال داده تا زمینه استخراج معدن را برای شرکتهای چینی فراهم کنند. او هشدار داده است: «چینیها به میراث فرهنگی افغانستان اهمیتی نمیدهند و طالبان شاید از روشهای بدیل استخراج آگاه نباشند.»
او همچنین تأکید کرده است که راهحلهایی وجود دارد که هم استخراج را ممکن میسازد و هم حفظ آثار باستانی را تضمین میکند. به باور او، در صورت ادامه این روند، افغانستان فرصت تبدیلشدن به یک مقصد باستانگردی همانند پمپئی در ایتالیا را از دست خواهد داد.
همزمان، شرل بنارد، همسر زلمی خلیلزاد نیز در بیانیهای جداگانه گفته است که انتقال این آثار، گرچه ممکن است با نیت مثبت انجام شود، اما در واقع به معنای تخریب یک میراث بینظیر و غیرقابل جایگزین است. او گفته: «ارزش واقعی این آثار در محل اصلیشان است، نه در یک موزیم بسته.»
در واکنش به این انتقادها، وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان اعلام کرده است که آثار باستانی انتقالیافته شامل اشیای سفالی، فلزی، شیشهای، سنگی، استخوانی و چوبی است که قدمتی بیش از پنجهزار سال دارند و به دورههای کوشانیان و ساسانیان بازمیگردند.
مس عینک در ولایت لوگر، همزمان یکی از مهمترین محوطههای باستانشناسی افغانستان و یک منبع غنی مس محسوب میشود. کارشناسان هشدار دادهاند که استخراج بیرویه و بدون برنامهریزی از این منطقه، میتواند منجر به نابودی کامل یک تمدن کهن شود.
